STRATEGIA NARODOWA

Założenia Narodowej Strategii

1. Pojęcie wykluczenia społecznego w Polsce

Pomimo bogatej literatury naukowej w Polsce, w polskim prawie pojęcie wykluczenia społecznego nie zostało jeszcze zdefiniowane. Wskazówkę co do jego rozumienia znajdujemy w Narodowej Strategii Rozwoju Regionalnego (uchwała Rady Ministrów z grudnia 2000 r.). Przeciwdziałanie zjawisku wykluczeniu społecznego rozumiane jest tam jako "aktywizacja osób pozostających w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy". Wynika z tego, że istotą wykluczenia społecznego w tym ujęciu jest "pozostawanie w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy".

Natomiast, w przyjętym w dniu 24 września br. rządowym projekcie ustawy o zatrudnieniu socjalnym, zdefiniowano osoby podlegające wykluczeniu społecznemu, jako te "które ze względu na swoją sytuację życiową, nie są w stanie własnym staraniem zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych i znajdują się w sytuacji powodującej ubóstwo oraz uniemożliwiającej lub ograniczającej uczestnictwo w życiu zawodowym, społecznym i rodzinnym".

Dla potrzeb budowania Strategii, należy przyjąć szerszą definicję wykluczenia społecznego niż tylko samo pojecie ubóstwa w tradycyjnym dochodowym znaczeniu i sytuacji na rynku pracy. To coś o wiele więcej niż niski dochód. Odzwierciedla on również niedostateczne zdrowie i edukację, deprywację pod względem wiedzy i komunikacji społecznej, niezdolność do cieszenia się ludzkimi i politycznymi prawami i nieobecność godności, zaufania i szacunku dla samego siebie czyli sposób i jakość życia.

Dlatego też, w ramach prac nad Narodową Strategią Integracji Społecznej należy uznać, iż wykluczenie społeczne to brak lub ograniczone możliwości uczestniczenia, wpływania i korzystania z podstawowych instytucji publicznych i rynków, które powinny być dostępne dla wszystkich, a w szczególności dla osób ubogich. Są to między innymi: publiczna edukacja, ochrona zdrowia, wymiar sprawiedliwości, zabezpieczenie społeczne, pośrednictwo pracy, ochrona pracy, transport publiczny i publiczny sektor mieszkaniowy, administracja publiczna, sektor pozarządowy i organizacje polityczne, rynek pracy, rynek dóbr konsumpcyjnych, rynek usług telekomunikacyjnych, bankowych i innych, prywatna własność i przedsiębiorczość.

Po stronie popytu głównymi przyczynami tak rozumianego wykluczenia społecznego są nierówność szans startu życiowego, dyskryminacja i ubóstwo.

Po stronie podaży są to nie dofinansowanie, nierównomierny rozwój i zła jakość działania infrastruktury społecznej i instytucji publicznych.

2. Diagnoza wykluczenia społecznego

Jak dotąd nie zaproponowano syntetycznego wskaźnika wykluczenia społecznego. Uzgodnione przez UE w 2001 wskaźniki podzielono na podstawowe (m.in. niskie dochody po transferach z linią 60% mediany wg wieku i płci, aktywności zawodowej, typu gospodarstwa domowego, tytułu własności mieszkania, domu czy ziemi, rozkład dochodów - stosunek 80 percentyla do 20, trwałość niskich dochodów, spójność regionalna, stopa bezrobocia długotrwałego, osoby żyjące w bezrobotnych gospodarstwach domowych, liczba osób niekończących edukacji lub kończących ja na niskim poziomie) i wtórne (m.in. liczba osób żyjących w gospodarstwach domowych, których całkowity dochód ekwiwalentny jest niższy od 40%, 50%, 70% mediany dochodów ekwiwalentnych wszystkich gospodarstw, rozkład dochodów - współczynnik Giniego, bezrobocie ponad dwa lata, osoby z niskimi osiągnięciami edukacyjnymi).

Istniejące w Polsce wyniki badań gospodarstw domowych (budżety i aktywność ekonomiczna) oraz inne dane umożliwiają przedstawienie obrazu wykluczenia społecznego wg wskaźników UE.

Uproszczoną metodę szacowania skali zjawiska zaproponował polski socjolog H. Domański. Osobą zagrożoną wykluczeniem społecznym jest osoba bezrobotna i żyjąca w gospodarstwie domowym, którego dochody na głowę są niższe niż 50% średniej dochodów na głowę we wszystkich badanych gospodarstwach domowych. Według tej definicji mieliśmy w Polsce zagrożonych wykluczeniem 22,2% ogółu ludności powyżej 18 lat (badania sondażowe z roku 2000).

Przy analizowaniu grup społecznych szczególnie zagrożonych wykluczeniem społecznym, należy więc zwrócić uwagę na osoby ubogie. Choć przyjęto, że zła sytuacja dochodowa nie jest równoznaczna z wykluczeniem społecznym, to jednak ubóstwo, szczególnie w połączeniu z bezrobociem, ale również wielodzietnością czy zamieszkiwaniem na obszarach wiejskich silnie zwiększa zagrożenie rodziny marginalizacją. Ubóstwem zagrożone są przede wszystkim osoby wykluczone z rynku pracy na skutek bezrobocia. W 2001 r. wśród gospodarstw domowych, w skład których wchodziła przynajmniej jedna osoba bezrobotna stopa ubóstwa skrajnego wynosiła ok. 21%, podczas gdy wśród gospodarstw, w których nie było osób bezrobotnych - mniej niż 6%. W najtrudniejszej sytuacji były rodziny, których podstawę utrzymania stanowiły świadczenia społeczne (stopa ubóstwa skrajnego - 31%). Co świadczy wymownie o adekwatności tych świadczeń, jako środka walki z ubóstwem.

Problematyka ta wymaga dogłębnych i kompleksowych analiz.

3. Działania w zakresie wykluczenia społecznego w Polsce

Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej jest odpowiedzialne za koordynację na szczeblu centralnym polityki integracji i spójności społecznej. Jednak zagadnienia związane z ubóstwem i wykluczeniem społecznym mają wymiar o wiele szerszy niż wynika to z kompetencji ministra właściwego do spraw pracy. Ogólna strategia przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu powinna obejmować działania z zakresu polityki zatrudnienia, zabezpieczenia społecznego, mieszkalnictwa, edukacji, zdrowia, informacji i komunikacji, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, kultury i wypoczynku.

Rolą MGPiPS powinno być szerzenie wiedzy i promocja lepszego zrozumienia zjawiska wykluczenia społecznego, a także dbałość o to, aby inne polityki (przywołane powyżej) uwzględniały działania mające na celu zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego. W celu sprawnej koordynacji przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu rząd powinien opracować Narodową Strategię Integracji Społecznej.

Strategia Działania

Ogólna strategia przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu powinna obejmować działania z zakresu polityki zatrudnienia, zabezpieczenia społecznego, mieszkalnictwa, edukacji, zdrowia, informacji i komunikacji, bezpieczeństwa i sprawiedliwości, kultury i wypoczynku.

Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej jest odpowiedzialne za koordynację na szczeblu centralnym polityki integracji i spójności społecznej.

Prace nad stworzeniem Narodowej Strategii Integracji Społecznej obejmują następujące elementy:

- identyfikacja obszarów wykluczenia społecznego,

- identyfikacja grup zagrożonych wykluczeniem społecznym,

- diagnozę polityki społecznej w kontekście wykluczenia społecznego.

Główne cele Strategii są zgodne z wytycznymi Unii Europejskiej dotyczącymi kwestii integracji społecznej i obejmują:

- ułatwianie dostępu do zatrudnienia, zasobów, realizacji praw, podstawowych dóbr i usług dla wszystkich,

- zapobieganie sytuacjom zwiększającym ryzyko wykluczenia społecznego,

- pomoc dla grup najbardziej narażonych,

- mobilizowanie wszystkich władz i organizacji do dostrzeżenia i odpowiedniego reagowania na problem wykluczenia.

Komentarze (0)