autor Teodor Buledna ( Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich)
PLAN I TECHNIKA LUSTRACJI PRZEPROWADZANYCH PRZEZ BIURO RZECZNIKA PRAW OBYWATELSKICH
1. Cele i założenia lustracji
Rzecznik praw obywatelskich, który - zgodnie z art. 1 Ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich z 15 lipca 1987 r. - stoi na straży praw i wolności obywateli, określonych w Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i innych przepisach prawa, w ramach swej działalności przeprowadza lustracje jednostek penitencjarnych i innych placówek, w których znajdują się osoby pozbawione wolności. Na podstawie powyższej ustawy można wyraźnie określić zakres działalności lustracji rzecznika. Bada on, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, zobowiązanych do przestrzegania oraz realizacji praw i wolności obywateli, nie nastąpiło naruszenie prawa oraz zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej (art. 1 ust. 3 ustawy). Rzecznik, przeprowadzając lustracje wspomnianych instytucji i placówek, dąży do ustalenia, czy istnieją w nich warunki umożliwiające osadzonym korzystanie z przysługujących im praw oraz czy zostały naruszone owe prawa i wolności.
Rzecznik podejmuje decyzję o lustracji danej jednostki (placówki) zazwyczaj wtedy, gdy otrzyma wiadomość świadczącą o naruszeniu praw i wolności osób w nich umieszczonych. Decyzję podejmuje z własnej inicjatywy na wniosek osoby, której prawa zostały naruszone, lub organizacji społecznej, a także na podstawie publikacji prasowej, audycji radiowej lub wyników badań przeprowadzonych przez inne organy lub organizacje. Podstawą przeprowadzenia lustracji może być także duża liczba skarg podchodzących z danej jednostki.
Warunki, w których działa rzecznik, pozwalają mu na przeprowadzanie lustracji w sposób dokładnie i rzetelnie. Jego możliwości w tym zakresie są znacznie większe niż np. organizacji pozarządowych czy społecznych. Rzecznik ma bowiem prawo zbadać każdą sprawę na miejscu (art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy). Instytucje lub organizacje, do których się zwraca o pomoc, są zobowiązane do współpracy, a w szczególności do: zapewnienia mu dostępu do akt i dokumentów, udzielenia żądanych informacji i wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej dokonanych rozstrzygnięć oraz ustosunkowania się do jego ocen, uwag i opinii (art., 17 ustawy).
W Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich istnieje Zespół VII - ds. Ochrony Praw Osób Pozbawionych Wolności . Zajmuje się on ochroną praw osób pozbawionych wolności
z jakiegokolwiek powodu, a więc nie tylko na mocy wyroku sądowego, przebywających w instytucjach i placówkach resocjalizacyjnych, tj. w: młodzieżowych ośrodkach wychowawczych (podległych ministrowi edukacji narodowej) , schroniskach i zakładach poprawczych (podległych ministrowi sprawiedliwości), policyjnych izbach dziecka (podległych ministrowi spraw wewnętrznych), zakładach opieki zdrowotnej (szpitalach psychiatrycznych) i izbach wytrzeźwień (podległych ministrowi zdrowia), aresztach tymczasowych i zakładach karnych (podległych Centralnemu Zarządowi Zakładów Karnych Ministerstwa Sprawiedliwości) oraz w innych miejscach izolowanych.
Zespół zatrudnia osoby przygotowane do prowadzenia lustracji. Mają one wykształcenie prawnicze, pedagogiczne lub ukończoną resocjalizację, a ponadto doświadczenie w tym zakresie. Lustracji jednostek (placówek) dokonuje się zgodnie z planem rocznym lub ad hoc, tj. w razie potrzeby. W planie tym uwzględnia się również powtórne lustracje tych samych jednostek. Dotyczą one głównie tych miejsc w danej jednostce, co do których istnieją uzasadnione podejrzenia, iż dochodzi tam do naruszeń praw osób osadzonych (np.
w aresztach śledczych lub zakładach karnych będą to cele izolacyjne lub zabezpieczające). Roczny plan lustracji ma zwykle charakter ogólny i określa rodzaj jednostek oraz zakres problemów, które mają być zbadane. Wyboru jednostek, ustalenia terminów lustracji oraz uszczegółowienia problemów dokonuje dyrektor Zespołu VII po konsultacji z pracownikami tegoż Zespołu. Dyrektor jest też autorem większości kwestionariuszy, którymi posługiwano się w dotychczasowych lustracjach. Przed ustaleniem ich ostatniej wersji są one udostępniane pracownikom Zespołu w celu wprowadzenia do nich ewentualnych uwag i poprawek.
Lustracja przeprowadzona przez rzecznika praw obywatelskich lub jego przedstawicieli obejmuje zazwyczaj obiekty i ich pomieszczenia oraz dokumentację. Osoby lustrujące daną jednostkę (placówkę) przeprowadzają rozmowy z osobami pozbawionymi wolności oraz personelem jednostki.
O obecności rzecznika lub jego przedstawicieli w jednostce (placówce) informuje się wszystkie przebywające w niej osoby .
Rozmowy z osobami pozbawionymi wolności odbywają się anonimowo, na zasadzie dobrowolności. Rozmówców zapewnia się, że udzielane przez nich wszelkiego rodzaju informacje, czynione uwagi i dokonywane oceny pozostają do wyłącznej wiedzy rzecznika lub jego przedstawicieli, chyba że osoba pozbawiona wolności wyraźnie sobie życzy (lub nie sprzeciwia się) ujawnienia jej nazwiska i przekazania określonych informacji np. kierownikowi jednostki (placówki), sądowi lub innemu organowi. Zdarza się to zwłaszcza wtedy, gdy naruszenie praw danej osoby wymaga podjęcia czynności wyjaśniających i ochrony jej praw. W takich przypadkach informuje się rozmówcę, że ma on możność złożenia wniosku do rzecznika praw obywatelskich - już nawet w czasie lustracji lub korespondencyjnie - przedstawiając w nim rodzaj naruszenia jego praw i okoliczności,
w których do tego naruszenia doszło. Jeżeli w danej jednostce korespondencja osób pozbawionych wolności podlega kontroli, informuje się daną osobę o przysługującym jej prawie wysłania wniosku w zamkniętej kopercie, gdyż pisma do rzecznika nie podlegają cenzurze.
Każdą osobę pozbawioną wolności, z którą przeprowadza się rozmowę, informuje, kto dokonuje lustracji i jakim celom ona służy. Zadaniem osób lustrujących daną jednostkę jest zebranie jak najwięcej informacji o rzeczywistym stanie przestrzegania w niej praw osób pozbawionych wolności. Unika się zdobywania informacji podstępem, pod jakimkolwiek przymusem lub obiecując coś w zamian.
Przeprowadzając w czasie lustracji rozmowy z osobami pozbawionymi wolności, uwzględnia się ich przymusową sytuację i możliwość jej wpływu na uczestnictwo w rozmowie z rzecznikiem lub jego przedstawicielem. Powstaje problem dobrowolności, otwartości, szczerości itd. interlokutorów znajdujących się w sytuacji przymusu z różnych prawnych. Prestiż urzędu Rzecznika Praw Obywatelskich i szacunek, jakim się cieszą osoby powoływane na ten urząd, pozwala sądzić, że na komunikowanie się i przekazywanie informacji, ocen oraz uwag nie mają większego wpływu czynniki negatywne.
Stykając się z osobami pozbawionymi wolności i prowadząc z nimi rozmowy, przywiązuje się wielką wagę do poczucia och godności, uważa się, aby nie zranić ich ani swoim zachowaniem, ani formą lub treścią stawianych pytań. Mając świadomość, iż wielu z nich odczuwa silną potrzebę podzielenia się posiadanymi informacjami, przedstawienia swej sytuacji więziennej oraz losów swych bliskich, należy wysłuchiwać ich z wielką cierpliwością i - w miarę możliwości - bez ponaglania i przerywania wypowiedzi. Czasami jednak ze względu na ograniczony czas pobytu w danej jednostce i określony program lustracji można, gdy rozmowa zbacza z tematu albo staje się drobiazgowym opowiadaniem życiorysu, taktownie skierować ją na właściwe tory lub przerwać.
Sprawą szczególnej wagi jest bezstronność badania przestrzegania praw osób pozbawionych wolności w danej jednostce (placówce). W czasie rozmowy z nimi nie ocenia się tego co mówią, ani w jaki sposób wyrażają swoje myśli, nie czyni uwag o prawdziwości bądź słuszności ich informacji, nie ujawnia się im swojej aprobaty bądź zdziwienia lub oburzenia w związku z zasłyszanymi informacjami, nie wyjaśnia się też, po której jest się stronie - ich czy administracji jednostki.
Przedstawiciele rzecznika, spotykając się w czasie lustracji z osobami pozbawionymi wolności, nie podejmują się roli pośredników w przekazywaniu określonych przedmiotów bądź korespondencji osobom przebywającym w tej samej jednostce bądź znajdującej się na wolności. Doświadczenie wskazuje, że niektórzy osadzeni, zwłaszcza w areszcie śledczym lub zakładzie karnym, usiłują wykorzystać obecność osób z zewnątrz do wyżej wspomnianego celu. W praktyce rzecznika i jego przedstawicieli tego rodzaju zachowania należą do rzadkości.
Przeprowadzający lustrację starają się nie naruszać obowiązujących w lustrowanych jednostkach (placówkach) regulaminów i porządków dziennych.
Podczas lustracji przeprowadza się również rozmowy z personelem jednostki (placówki), przede wszystkim z tymi pracownikami, którzy bezpośrednio stykają się z osobami pozbawionymi wolności.
Rzecznik praw obywatelskich ma prawo dokooptować do zespołu dokonującego lustracji specjalistów w określonej dziedzinie, np. inspektorów pracy lub lekarzy, zlecając im sporządzenie ekspertyz i opinii (art. 13 ust. 1 pkt 4 ustawy) . Dzięki temu ocena stopnia przestrzegania niektórych specyficznych praw osób pozbawionych wolności jest precyzyjniejsza i bardzie fachowa.
2. Technika i przebieg lustracji
Najczęściej są organizowane dwu- lub trzydniowe wyjazdy do jednostek penitencjarnych. Liczebność grupy lustrującej bywa różna, ale zwykle składa się ona z trzech lub czterech osób, choć zdarzają się też się też lustracje jednoosobowe. Zależy to od rodzaju i wielkości jednostek, która ma być lustrowana, bądź od przedmiotu i zakresu badań. W niektórych lustracjach uczestniczy rzecznik praw obywatelskich.
Lustracje są zapowiadane lub niespodziewane. Zapowiada się je zwłaszcza wtedy, gdy badającym zależy na spotkaniu z władzą administracyjną (głównie z kierownikiem placówki, naczelnikiem aresztu lub zakładu karnego). Zapowiedź wizyty ogranicza się do ogólnej informacji o planowanym przybyciu, bez powiadamiania o celu lustracji i zakresie badań. Zakłada się przy tym, że ewentualna poprawa warunków i eliminacja pewnych nieprawidłowości spowodowane zapowiedzianą lustracją mogą być korzystne dla osób przebywających w danej jednostce.
Zawiadamianie administracji jednostki (placówki) ma sens i wartość zwłaszcza w odniesieniu do tych, które są przeznaczone dla dzieci i młodzieży (np. młodzieżowych ośrodków wychowawczych lub zakładów poprawczych). Jeżeli się chce porozmawiać z wychowankami, warto wcześniej zasięgnąć informacji o planie pracy placówki (czy nie są np. w tym czasie przewidziane zajęcia poza placówką).
Przed udaniem się na lustrację osoby mające brać w niej udział są do niej odpowiednio przygotowywane. Zapoznają się m.in. z celem i zakresem badań, informacjami o danej jednostce (placówce) znajdującymi się w dokumentacji Biura Rzecznika Praw Obywatelskich (np. dotyczącymi poprzedniej lustracji), z przepisami prawa regulującymi jej działalność oraz prawami i obowiązkami osób w niej przebywających.
Lustracja rozpoczyna się na ogół od spotkania wstępnego z kierownikiem danej jednostki (placówki), przedstawia mu się cel lustracji i zadaje pytania na temat funkcjonowania jednostki, występujących problemów, podejmowanych działań w celu ich rozwiązania, przedsięwzięć usprawniających jej pracę. Pytania szczegółowe dotyczą m.in.: przeznaczenia jednostki, jej pojemności, organizacji, liczby osób w niej przebywających (z uwzględnieniem podziału na grupy formalne i nieformalne), kadry, w tym służby medycznej.
Kolejnym etapem jest lustracja obiektu - najważniejszych jego pomieszczeń oraz terenu jednostki (placówki). Wizytuje się główne - a zależy to od rodzaju placówki - następujące pomieszczenia:
- mieszkalne (sale, cele);
- szkolne (np. sale lekcyjne, pracownie, biblioteki);
- dyscyplinarne i zabezpieczające (np. cele izolacyjne, cele zabezpieczające);
- rekreacyjne (np. świetlice);
- sportowe (np. sale ćwiczeń, sale gier);
- socjalne (np. stołówki);
- służby medycznej (np. gabinet lekarski, ambulatoria, szpitale, izby chorych);
- sanitarne (np. łaźnie);
- warsztaty, zakłady pracy;
- gospodarcze (np. kuchnie, magazyny, pralnie, kotłownie);
- inne (np. sale widzeń w areszcie lub zakładach karnych, sale do spotkań intymnych).
Oglądając teren poza budynkami jednostki, zwraca się uwagę przede wszystkim na boiska, pola spacerowe i inne miejsca oraz urządzenia wypoczynkowo-rekreacyjne.
Oględzin obiektu dokonuje się zazwyczaj w obecności osób wyznaczonych spośród personelu jednostki. W młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach lub zakładach poprawczych będzie to kierownik placówki i/lub wychowawca, a aresztach śledczych i zakładach karnych - funkcjonariusz działu penitencjarnego, w szpitalach psychiatrycznych - lekarz dyżurny lub ordynator.
Zgodnie z przyjętą zasadą, lustruje się przede wszystkim te pomieszczenia, które wskaże osoba lustrująca jednostkę.
Lustracja obiektu, pomieszczeń i terenu jednostki dokonuje się na podstawie wcześniej przygotowanego kwestionariusza (protokołu). Zawiera on pytania, które są dostosowane do danej jednostki. Poniżej prezentuję różne wzory kwestionariuszy w celu zorientowania Czytelnika, jakie informacje są gromadzone podczas lustracji .
A. Kwestionariusz do lustracji policyjnej izby dziecka
" czy izba jest samodzielnym budynkiem, czy jego częścią i jaką zajmuje powierzchnię? Jeżeli nie jest samodzielnym budynkiem, do kogo on należy?
" Czy budynek został zbudowany specjalnie na użytek izby?
" Sposób zabezpieczenia obiektu przed ucieczkami (uwagi na ten temat).
" Liczba ucieczek i osób, które uciekły.
" Liczba sal mieszkalnych, powierzchnia poszczególnych sal.
" Czy istnieje norma powierzchni mieszkalnej przypadająca na jednego nieletniego i ile ona wynosi?
" Czy istnieje miejsce spacerowe i jaka jego powierzchnia?
" Warunki panujące w salach mieszkalnych (wyposażenie, światło, dopływ powietrza itd.).
" Czy w salach mieszkalnych są ubikacje?
" Czy w salach są umywalki i jak często nieletni mogą się kąpać?
" Czy posiłki są gotowane na miejscu, czy przywożone i skąd?
" Jaka jest stawka żywieniowa przypadająca na jednego nieletniego?
" Stan pomieszczeń kuchennych.
" Miejsce spożywania posiłków (usytuowanie, wyposażenie, stan czystości itd.).
" Biblioteka (usytuowanie, dostępność, liczba wolumenów i ich stan).
" Czytelni (usytuowanie, liczba miejsc).
" Inne pomieszczenia kulturalno-oświatowe (wyposażenie, powierzchnia, czystość).
" Obiekty rekreacyjno-sportowe (wyposażenie, sprzęt, stan techniczny sprzętu).
" Izba izolacyjna (opis).
" Czy są trudności w zaopatrywaniu nieletnich w odzież, obuwie i bieliznę?
" Czy jest wydzielona izba chorych?
" Czy jest etatowy lekarz, pielęgniarka lub inna osoba z personelu medycznego?
" Sposób udzielania pomocy medycznej (Kto? Skąd?).
" Czy i w jaki sposób umożliwia się nieletniemu prowadzenie korespondencji (przybory do pisania, papier, znaczki)?
" Stopień służbowy i wykształcenie kierownika izby.
" Personel izby: wychowawcy, psycholog i inni (wykształcenie i przygotowanie zawodowe).
" Pojemność izby.
" Ocena współdziałania z sędzią rodzinnym i sędzią dla nieletnich (częstotliwość wizytacji, ostatni pobyt sędziego w izbie).
" Dodatkowe uwagi i spostrzeżenia.
B. Kwestionariusz do lustracji zakładu poprawczegoi schroniska dla nieletnich
Rodzaj zakładu poprawczego:
1) dla nieletnich zdemoralizowanych w mniejszym stopniu, prowadzący pracę wychowawczą w środowisku otwartym;
2) dla nieletnich wymagających bezpośredniego nadzoru wychowawczego;
3) dla nieletnich zdemoralizowanych w wysokim stopniu o wzmożone nadzorze wychowawczym;
4) dla upośledzonych umysłowo o charakterze resocjalizacyjno-rewalidacyjnym;
5) dla nieletnich z zaburzeniami neuropsychicznymi i innymi zaburzeniami osobowości, zapewniający wzmożoną opiekę psychoterapeutyczną;
6) schronisko.
" Orientacyjna powierzchnia zajmowana przez jednostkę.
" Usytuowanie jednostki w danej miejscowości.
" Liczba budynków.
" Ogólny opis budynków.
" Wiek budynków.
" Wiek budynków.
" Stopień zużycia budynków i ich stan. Czy zostały one zbudowane na użytek tego rodzaju jednostki?
" Czy powierzchnia zajmowana przez jednostkę jest wystarczająca na jej potrzeby
" Inne uwagi dotyczące usytuowania jednostki, zabudowy terenu, ogólnego stanu budynków.
" Sposób zabezpieczenia obiektu przed ucieczkami nieletnich (ewentualne uwagi na ten temat).
" Liczba nieletnich, którzy uciekli w bieżącym roku (uwagi na ten temat).
" Liczba miejsc w zakładzie (schronisku) i liczba nieletnich w nim przebywających.
" Typowa liczba miejsc w salach mieszkalnych.
" Opis stanu sal mieszkalnych.
" Usytuowanie ubikacji i opis jej stanu.
" Usytuowanie umywalek, miejsc do mycia się, łaźni i opis ich stanu.
" Opis stanu pomieszczeń kuchennych i miejsc spożywania posiłków.
" Liczba pomieszczeń szkolnych i opis ich stanu. Czy odpowiadają potrzebom pod względem liczby i wielkości?
" Średnia liczba uczniów w klasie.
" Czy wyposażenie sal szkolnych jest właściwe i wystarczające?
" Czy są warsztaty szkolne? Ich rodzaj.
" Czy istnieją gospodarstwa pomocnicze? Ich opis.
" Czy jest biblioteka i czytelnia? Ich opis.
" Opis innych pomieszczeń kulturalno-oświatowych.
" Opis obiektów i urządzeń sportowych (uwagi, ocena).
" Czy istnieje samorząd wychowanków? Jego kompetencje i sposób działania.
" Opis izby przejściowej.
" Czy są trudności z zaopatrywaniem wychowanków w ubranie, obuwie i bieliznę i jakie są tego powody?
" Czy są trudności z zaopatrywaniem nieletnich w przybory szkolne i podręczniki i jakie są tego powody?
" Jaki jest zakres prowadzonego nauczania?
" Stan kadry (uwagi o liczbie wychowawców, psychologów, nauczycieli, pedagogów społecznych).
" Jak jest zorganizowania opieki medyczna? Liczba etatowych lekarzy i pielęgniarek (oceny i uwagi na ten temat).
" Czy i w jaki sposób jest zorganizowana praktyczna nauka zawodu?
" Czy nieletni pracują? Jakiego rodzaju jest to praca? Zasady wynagradzania.
" Data ostatniej lustracji zakładu (schroniska) przez sędziego.
" Data ostatniej lustracji zakładu (schroniska) przez prokuratora.
C. Kwestionariusz do lustracji aresztów śledczych
I zakładów karnych
" Główne obiekty jednostki. Kiedy zostały wybudowane?
" Od kiedy istnieje ta jednostka?
" Liczba budynków mieszkalnych i kondygnacji (ogólny opis budynków i ocena ich stanu).
" Orientacyjna powierzchnia zajmowana przez jednostkę.
" Usytuowanie jednostki.
" Czy rozwiązania ochronne zabezpieczają - ogólnie rzecz ujmując - przed niedozwolonymi kontaktami z osobami z zewnątrz?
" Inne dane dotyczące obiektów i usytuowania jednostki.
" Pojemność jednostki.
" Liczba tymczasowo aresztowanych i skazanych w dniu lustracji.
" Rodzaj osadzonych, dla których jednostka ta jest głównie przeznaczona.
" Czy cele są na ogół jednakowej wielkości, czy mają różne wymiary?
" Powierzchnia cel, których jest najwięcej w danej jednostce.
" Skanalizowanie cel (w razie braku kanalizacji - opis stanu kubłów sanitarnych, czystości ich opróżniania i związane z tym uwagi).
" Rodzaj obudowy kącików sanitarnych i ich stan.
" Czy w celach są umywalki oraz czy jest dopływ ciepłej wody? Gdy nie ma umywalek - opis pomieszczeń, w których osoby pozbawione wolności się myją; zasady i częstość korzystania z tych pomieszczeń.
" Dodatkowe informacje o załatwianiu potrzeb fizjologicznych i utrzymywaniu higieny.
" Stan łaźni.
" Jakość naturalnego i sztucznego oświetlenia cel.
" Stan koców i pościeli.
" Wyposażenie osób pozbawionych wolności w ubrania, bieliznę i buty.
" Wyposażenie i stan kuchni.
" Stopień przygotowania pracowników kuchni do pełnienia swych funkcji.
" Stan i usytuowanie pól spacerowych.
" Stan i wyposażenie pomieszczeń, w których odbywają się widzenia.
" Liczba, stan i wyposażenie świetlic.
" Kantyna i jej zaopatrzenie.
" Szkoła (liczba sal lekcyjnych i ich wyposażenie).
" Kursy szkoleniowe i zawodowe (rodzaj, czas trwania, zasady naboru).
" Warsztaty, zakłady i przedsiębiorstwa produkcyjne (rodzaj produkcji, obiekty, liczba zatrudnionych itd.).
" Zatrudnienie osób pozbawionych wolności poza zakładami pracy i przedsiębiorstwami jednostki (Ilu? Gdzie? Jaki jest to rodzaj pracy?).
" Liczba pozostających bez pracy (niezdolnych i zdolnych do jej wykonywania).
" Stan bezpieczeństwa i higieny pracy (orientacyjna ocena).
" Czy jednostka jest zradiofonizowana? Stan urządzeń.
" Biblioteka (liczba wolumenów, nowości, system wypożyczeń).
" Formy działalności kulturalno-oświatowej.
" Szpital (oddziały, liczba miejsc, stan pomieszczeń).
" Ambulatorium (liczba pomieszczeń, wyposażenie).
" Izba chorych i jej stan.
" Personel medyczny (lekarz na pełnym etacie, na części etatu, ich specjalizacja; stomatolodzy na pełnym etacie, na części etatu; pielęgniarki, inny personel).
" Dyżury pielęgniarek i lekarzy (dzienne, nocne).
" Psycholodzy (ich funkcje).
" Personel penitencjarny (liczba etatów, obsada, liczba wychowawców, ich przygotowanie zawodowe, wykształcenie).
" Sala do odprawiania nabożeństw, spotkań i praktyk religijnych.
" Liczba osób biorących udział w nabożeństwach i spotkaniach religijnych.
" Obiekty sportowe i ich wykorzystywanie.
" Wysokość kwot przeznaczanych na zapomogi.
" Inne, dodatkowe informacje.
D. Kwestionariusz do lustracji zakładu psychiatrycznego
" Wiek zakładu.
" Rok wybudowania obiektów.
" Powierzchnia zajmowana przez zakład.
" Przeznaczenie zakładu.
" Liczba i rodzaje oddziałów. Czy jest wyodrębniony oddział dla osób będących na detencji (dotyczy tymczasowo aresztowanych)?
" Czy oddziały są koedukacyjne?
" Region objęty działalnością zakładu. Skąd są kierowani pacjenci?
" Położenie zakładu (jego lokalizacji).
" Liczba budynków (w tym przeznaczonych dla pacjentów).
" Stan techniczny budynków z punktu widzenia potrzeb pacjentów (ilu kondygnacyjne?).
" Stan techniczny budynków i pomieszczeń gospodarczych (kuchni, pralni itd.).
" Gospodarstwa pomocnicze (rodzaj, kto w nich pracuje?).
" Ogólna liczba łóżek w zakładzie (normatywne, rzeczywiste).
" Personel medyczny (liczba lekarzy, w tym psychiatrów; liczba pielęgniarek, sanitariuszy, psychologów, terapeutów).
" Forma zatrudnienia.
" Liczba pacjentów zakładu (w tym przebywających na detencji).
" Liczba pacjentów przyjętych wbrew ich woli.
" Pacjenci według okresu pobytu.
" Sale pacjentów (ich wielkość, wyposażenie, oświetlenie, ogrzewanie, wietrzenie).
" Liczba osób przebywających w salach chorych (metraż przypadający na jednego pacjenta, zabezpieczenie okien - oszklone szkłem hartowanym, okratowane i in.).
" Urządzenia sanitarne i ich stan (umywalki, łaźnie, woda zimna i ciepła oraz jej dostępność; ubikacje - jeden klozet powinien przypadać na 20 mężczyzn lub 15 kobiet).
" Środki higieny i czystości. Czy pacjenci mają mydło, szczoteczkę i pastę do zębów, ręcznik, kobiety - podpaski i inne utensylia? Zasady zaopatrzenia i miejsce ich przechowywania.
" Stan bielizny pościelowej, koców (kołder), piżam.
" Stan ubrań, bielizny i butów pacjentów (zwłaszcza tych, którzy nie otrzymują żadnej pomocy finansowej).
" Czy pacjenci chodzą w ubraniach własnych, czy szpitalnych?
" System przygotowywania i dostarczania posiłków.
" Stan kuchni i jej obsługa.
" Wysokość aktualnej stawki żywieniowej.
" Pomieszczenia socjalne (kawiarnia, bufet, kiosk; ich zaopatrzenie).
" Zaopatrzenie w leki najczęstsze problemy).
" Samorząd pacjentów (zasady wyłaniania i jego funkcje).
" Telefon do użytku chorych; dostępność i zasady korzystania.
" Pomieszczenia, w których odbywają się odwiedziny pacjentów.
" Możliwość sprawowania opieki nad pacjentem przez bliską jej osobę.
" Kontakty pacjentów z rodzinami? Ilu z nich nie utrzymuje kontaktu i z jakich powodów? Czy przyczyną są utrudnienia czynione przez administrację zakładu?
" Zakres swobody poruszania się pacjentów poszczególnych oddziałów (w obrębie budynku, zakładu, oddziału i poza nim).
" Czy zakład ma ogród, park, przestrzeń umożliwiającą spacer na świeżym powietrzu?
" Zasady udzielania przepustek.
" Pomieszczenia do izolacji pacjentów.
" Stosowanie szczególnych środków bezpieczeństwa (ich liczba i rodzaj, czas i okoliczności, kontrola w okresie stosowania np. pasów obezwładniających i kaftanów bezpieczeństwa).
" Zażalenia pacjentów składane do sądu (faktyczna możliwość, liczba, przedmiot zażalenia).
" Sale do prowadzenia terapii zajęciowej (rodzaj terapii, personel, organizacja zajęć, wyposażenie sali).
" Zatrudnienia pacjentów (zasady, liczba pracujących, rodzaje wykonywanej pracy).
" Zajęcia kulturalno-oświatowe i rekreacyjne.
" Gimnastyka i sport.
" Sposób organizowania praktyk religijnych.
" Wypisanie pacjenta przed zakończeniem leczenia (liczba wypisów, powody).
" Nieodebranie przez przedstawiciela ustawowego lub rodzinę zwolnionego pacjenta, niezdolnego do samodzielnej egzystencji (skala problemu); czynności podejmowane przez zakład w takich przypadkach.
" Współpraca zakładu z innymi instytucjami i organizacjami (z władzą gminy, ośrodkami pomocy społecznej, domami pomocy społecznej itd.).
E. Kwestionariusz do lustracji izby wytrzeźwień
" Usytuowanie izby i ewentualnie konflikty z otoczeniem.
" Podległość izby.
" Zewnętrzny i wewnętrzny stan techniczny budynku, izby.
" Czy liczba pomieszczeń jest wystarczająca do realizacji zadań izby?
" Liczba sal, w których są umieszczeni pacjenci.
" Liczba miejsc w tych salach.
" Stan sal i ich wyposażenie.
" Podział sal według liczby miejsc.
" Stan pościeli.
" Stan bielizny.
" Wyposażenie sal w sedesy i ich stan.
" Wyposażenie pomieszczeń kąpielowych.
" System kontroli pacjentów przez opiekunów zmiany.
" System kontroli pacjentów przez lekarza lub inną osobę z personelu medycznego.
" System wzywania personelu przez pacjentów.
" Czy jest stosowany alcomat?
" Czy opiekunowie zmian są przeszkoleni w obezwładnianiu osób agresywnych?
" Wysokość należności za pobyt w izbie i za transport.
" Informacja o ściąganiu należności przez izbę za pobyt i za transport.
" Zasadność doprowadzenia do izby; współpraca z policją.
" Współpraca personelu izby z pełnomocnikiem wojewody.
" Współpraca personelu izby z komisjami ds. przeciwdziałania alkoholizmowi.
" Współpraca personelu izby z sądami rodzinnymi.
" Współpraca personelu izby z poradniami leczenia odwykowego (uwagi o tym lecznictwie).
" Do kogo są wysyłane zawiadomienia o zatrzymaniu danej osoby i jakie są reakcje?
" Profilaktyczna działalność izby.
" Personel izby wytrzeźwień ogółem (w tym: lekarze, felczerzy, psycholodzy, terapeuci i inny personel medyczny).
" Trudności izby.
" Dodatkowe informacje o funkcjonowaniu izby.
Po obejrzeniu obiektu i pomieszczeń jednostki (placówki) osoba lustrująca przeprowadza na osobności ("w cztery oczy") rozmowy z dobranymi losowo osobami pozbawionymi wolności. Rozmowy prowadzone według wcześniej przygotowanych kwestionariuszy są anonimowe. Formułując pytania, respektuje się wymagania metodologii badań socjologicznych. Mają one charakter otwarty lub zamknięty. Często respondent jest proszony o uzasadnienie odpowiedzi, ocenę pewnych zjawisk i procesów występujących w jednostce, w tym również postępowania wobec niego personelu lub innych osób. Pytania dotyczą przede wszystkim: warunków bytowych, sali mieszkalnej, wyżywienia, opieki lekarskiej, czystości, higieny; wzajemnego stosunku osób pozbawionych wolności (w tym: problemów podkultury, tzw. drugiego życia); traktowania osób pozbawionych wolności przez personel jednostki (placówki); obiegu korespondencji; nauki i pracy, uczestnictwa w zajęciach kulturalno-oświatowych; nagradzania i karania dyscyplinarnego, stosowania szczególnych środków bezpieczeństwa; kontaktów z rodziną i innymi osobami (widzenia, przepustki); praktyk religijnych; składania skarg i zażaleń oraz nadzoru.
Pytania stawiane rozmówcom zależą od celu lustracji, rodzaju i przeznaczenia jednostki (placówki), przyczyny pozbawienia wolności, katalogu przysługujących im praw
i nałożonych obowiązków. Dla każdej kategorii rozmówców opracowuje się oddzielny kwestionariusz.
Poniżej zostały przedstawione wzory pytań wybranych kwestionariuszy .
A. Kwestionariusz do rozmowy z nieletnimw policyjnej izbie dziecka
1. Dane o nieletnim:
- wiek i płeć;
- miejsce zamieszkania;
- nauka (szkoła, klasa);
- stan zdrowia (rodzaj niepełnosprawności);
- nałogi (alkohol, narkotyki, papierosy);
- sytuacja rodzinna (ojciec, matka, rodzice mieszkający razem, rozwiedzeni, rodzeństwo);
- czy przed umieszczeniem w izbie przebywał: w domu rodzinnym, domu dziecka, pogotowiu opiekuńczym, innej placówce, jeżeli tak - w jakiej?
- czy po opuszczeniu izby wróci do rodziny? Jeśli nie - dokąd się uda (uzasadnienie wypowiedzi)?
- na kogo z rodziny może przede wszystkim liczyć?
2. Dane dotyczące umieszczenia w izbie:
- od kiedy przebywa w izbie (data, godz.)? Ile już dni?
- powód umieszczenia w izbie (czyn karalny, brak opieki, inny powód);
- kto i gdzie go zatrzymał?
- kto i w jaki sposób doprowadził go do izby?
- czy uważa, że został słusznie umieszczony w izbie (uzasadnienie wypowiedzi)?
- odległość izby od domu rodzinnego;
- czy został oraz kiedy, przez kogo i w jaki sposób zapoznany ze swymi prawami
i obowiązkami?
- czy może wymienić prawa przysługujące mu w izbie?
- czy wie, gdzie jest regulamin izby i czy ma do niego dostęp?
Komentarze (0)
Napisz Komentarz
Musisz sie zalogowac aby dodac komentarz, zarejestruj sie jesli jeszcze nie masz konta
Instytucje prawne 
jaki różowiasty 
realistyczny bardzo z nutką tajemniczości ... 
Ale to prawda, twoja mama
