Od redakcji: dokonujemy przedruku z serwisu www.gazeta. pl o człowieku ps. "Orzech" który przez lata wodził za nos SW, a ta jakiś czas temu wystawiła mu FV do zapłaty, bagatela - 35 mln (tytułem spalonego zk w Nowogardzie). Zapraszamy do ożywionej dyskusji, lektura tekstu napewno do tego Was pobudzi...

Możecie mnie już puścić

Dwa i pół roku za nos klawisza

W czasie karnawału "Solidarności" do kryminałów dociera mała liberalizacja. Znikają feści. Więźniowie wierzą, że będzie amnestia. Kiedy nie nadchodzi, robią domber (więzienną głodówkę). "Orzech" jest w jednym z komitetów głodówkowych. Minister sprawiedliwości każe zwieźć niepokornych do Rzeszowa. Aby mieć ich pod kontrolą w jednym kryminale.

W kraju strajki. Kiedy generał Jaruzelski prosi "Solidarność" o 90 dni spokoju, "Orzech" i jego koledzy organizują protest. Wchodzą na 54. metr komina. Siedzą tam pięć dni. Schodzą po przyjeździe biskupa. Nie uzyskują niczego.

Kiedy kilka miesięcy później wybucha stan wojenny, "Orzech" trafia do Załęża, gdzie siedzą internowani. - Ulegliśmy bogoojczyźnianej atmosferze - wspomina. - My, złodzieje i bandyci, śpiewaliśmy religijne pieśni. Jak lali politycznych, waliliśmy michami w kraty. Potem chcieli się z nami podzielić paczkami z Czerwonego Krzyża. Za dużo dla nich tego było. Ale administracja się nie zgodziła. Masa jedzenia poszła do śmieci.

W latach 80. poza politycznymi w kryminałach pojawiają się niebieskie ptaki, czyli ci, którzy nie podjęli żadnej pracy. I spekulanci.

Jeszcze gorzej jest po "ustawie majowej" z 1985 roku. Według niej każdy, kto dopuszcza się przestępstwa po raz drugi, jest automatycznie tymczasowo aresztowany. Więzienia wypełniają się złodziejami kur i rowerów. Ciasno. Ciężko. "Orzech" wciąż sprawia administracji kłopoty. Nie pomagają izolatki. Wędruje z kryminału do kryminału. Kraków. Nowy Wiśnicz. Rzeszów. Wronki. Nowogard. Śmierdzące cele. Dwa na dwa i pół metra. Dni. Miesiące. Lata. W końcu przestaje liczyć czas dzielący go od wolności.

Podczas spaceru znajduje kawałek drutu. Łamie na pół. Starczy dla niego i dla "Perły". Razem zaprawiają kotwice. Może dadzą przerwę w karze na leczenie. Rozpruwa sobie flaki. Po wielogodzinnej operacji ratują mu życie. Leży pod kroplówką. Przychodzi ksiądz. Strażnik przy drzwiach sali nie chce go wpuścić. Mówi, że na widzenie potrzebna jest zgoda naczelnika. "Orzech" drze się: "Wpuść księdza!". Rzuca porcelanowym dzbankiem stojącym przy łóżku. Trafia we framugę. Odłamek dzbanka rozcina klawiszowi nos.

Sąd daje mu za ten nos dodatkowe dwa i pół roku więzienia. Razem wychodzi dziesięć i pół.

Siedem lat za kierowanie buntem

Tadeusz Mazowiecki tworzy rząd. "Orzech" siedzi w Nowogardzie.

Więźniowie też chcą coś ugrać na rewolucji. Jesienią 1989 roku powstaje Komitet Protestacyjny Skazanych. "Orzech" zgadza się zostać szefem, choć do wyjścia ma tylko kilka tygodni.

Buntownicy żądają amnestii. Najpierw wiecują. Potem przejmują władzę w więzieniu.

- Doszło do tego, że zgodę na przewiezienie złodzieja na rozprawę do sądu w Szczecinie musiał wydać komitet protestacyjny - wspomina były pracownik służby więziennej. - Grypserzy zobaczyli w Sejmie ludzi, którzy jeszcze niedawno siedzieli - Kuronia, Moczulskiego - i pomyśleli: "Teraz to na pewno będzie amnestia".

16 listopada 1989 roku Sejm przyjmuje ustawę amnestyjną pomijającą recydywistów. W więzieniach wrze. 18 listopada "Orzech" z zastępcami (jeden siedział za rozboje, drugi za zabicie matki) suką straży więziennej jedzie do Warszawy na rozmowy z ministrem sprawiedliwości.

- Więźniowie dali nam swoje najlepsze ciuchy, abyśmy jakoś wyglądali - wspomina. - Po drodze stanęliśmy w restauracji w Kaliszu Pomorskim. Jemy obiadek. Nie mieliśmy alkoholu w ustach od lat. To sobie zamówiliśmy litra i po dwa piwa. Później, w kolejnej knajpie, kolejny obiadek i alkohol. Przed Warszawą mój zastępca mówi: "Każmy klawiszom, aby podjechali na Bródno. Wpadniemy do mnie". Puka w szybkę. A klawisze przez radio do swoich, że my szukamy awantury. I na Rakowieckiej już na nas czekali. Zaczęli nas gazować, więc rozwaliliśmy sukę własnymi nogami.

Ze spotkania z ministrem nici.

Kiedy 7 grudnia Sejm decyduje o ostatecznym kształcie ustawy amnestyjnej, pomijającej recydywistów, "Orzech" decyduje: pozostają w celach, nie wychodzą ani na spacerniak, ani do łaźni. Walą miskami w kraty co godzina.

8 grudnia rano z porannych wiadomości w radiu dowiadują się o otwartych buntach, jakie wybuchły w więzieniach w Goleniowie i Czarnem. Są ranni i zabici. "Orzech" żąda spotkania z naczelnikiem. Mówi mu: "Za pięć minut spalimy panu ten kryminał". Kiedy buntownicy podpalają pawilony, on kieruje ewakuacją starych i chorych. Następnego dnia strażnicy dostają wsparcie. Strzelają pojemnikami z gazem i racami. Więźniowie ciskają płonącymi szmacianymi kulami. Na rozkaz "Orzecha" przedzierają się do kantyny. Zabierają tysiąc słoików gulaszu i karton czekolady. Szykują się na długie oblężenie. 10 grudnia do Nowogardu przyjeżdża pułkownik Jerzy Stańczyk, późniejszy szef polskiej policji. Spotyka się z "Orzechem" przy więziennej bramie. Mówi, że ma zgodę premiera Mazowieckiego na użycie komandosów i broni. Buntownicy poddają się.

Klawisze, żądni krwi, urządzają im ścieżki zdrowia. Ciężko pobitych rozwożą po więzieniach w całej Polsce. Ale "Orzecha" nie ruszają.

Gdy szefem Centralnego Zarządu Zakładów Karnych zostaje reformator Paweł Moczydłowski, klawisze przechwytują gryps napisany przez "Orzecha": "Cześć przyjacielu! Po prawie jedenastu latach siedzenia miałem wyjść na wolkę, ale znów mnie aresztowali. Zarzucają mi, że kierowałem buntem i podpaleniem więzienia. ( ) Obciąża nas taki T. ze Szczecina. On powinien zdechnąć do sprawy jak wielu innych. Ja mam ich cały wykaz. Żadnemu nie ujdzie na sucho, bądźcie pewni. Baniak do góry! Bóg z nami! Serwus - Orzech".

- Moczydłowski wprowadził wiele sensownych zmian - mówi "Orzech", który wymuszoną buntami reformę więziennictwa uważa za największy sukces swojego życia. - Powstały świetlice, zdjęto talony na paczki i kretyński zakaz leżenia na pryczy w ciągu dnia, który obowiązywał kilkadziesiąt lat. Zmieniła się administracja. Przyszli wykształceni ludzie. Kiedyś wśród klawiszy pełno było półgłówków. Znałem sytuacje, kiedy kalifaktor (więzień rozdający posiłki) za wychowawcę pisał oficjalne pisma, bo ten był niegramotny.

Latem 1991 roku w płockim więzieniu pojawia się Jan Paweł II. Ściska ręce więźniom. Wzruszony przyjęciem, jakie mu zgotowali, mówi: "Jesteście skazani, to prawda, ale nie potępieni. Każdy z was może zostać przy pomocy Bożej łaski świętym".

W tym samym czasie "Orzech" staje przed szczecińskim sądem za kierowanie buntem. Mówi: - To był słuszny protest wywołany trudną sytuacją bytową i niesprawiedliwością komunistycznego ustawodawstwa!

22 listopada 1991 roku za kierowanie buntem sąd skazuje go na siedem lat więzienia.

Pół roku wolności za sprawianie kłopotów

Ludzie, których poznał w więzieniu, tworzą pierwsze gangi III RP, ale to on rządzi.

6 października 1992 roku naczelnik aresztu śledczego w Szczecinie pisze do prokuratury: "Po występie kabaretu doprowadził do zbiorowej odmowy opuszczenia świetlicy przez osadzonych. Ponadto informuję, że dał się poznać jako osobnik szczególnie niebezpieczny".

"Orzech" staje się wrogiem nr 1 polskiego więziennictwa i niepisanym królem grypsery. Więźniowie zwracają się do niego o rozstrzyganie sporów. Jego słowo to wyrok. Kto trafi do bractwa, a kto zostanie więziennym pariasem. Nawet członkowie gangów muszą się z nim liczyć. Za murami wciąż rządzi grypsera. Klawisze się go boją. W końcu znajdują na niego sposób. Przenoszą go do szpitala, aby odseparować od innych więźniów.

- Ze szpitala widziałem plac zabaw, a nie spacerniak - wspomina. - Znałem wszystkie dzieci, a nie znałem więźniów. W końcu ze Szczecina wywieziono mnie do Goleniowa, a stamtąd do Wronek. Cały czas na oddziałach szpitalnych.

W 1993 roku administracja zakładu karnego, aby się go pozbyć, występuje do sądu penitencjarnego o warunkowe zwolnienie Zbigniewa O. Nigdy wcześniej ani później nie spotkało to recydywisty, uznanego za szczególnie niebezpiecznego i objętego najwyższym rygorem R 1. "Orzech": - 4 października 1993 roku wyrzucono mnie z więzienia, bo się źle zachowywałem.

Kiedy po 14 latach i 3 miesiącach, drugi raz w dorosłym życiu, wychodzi na wolność, ma 39 lat. Dziwią go kolorowe reklamy i pełne półki. Rękę wyciągają do niego ludzie "Nikosia", ojca chrzestnego polskiej mafii samochodowej, którym kiedyś pomógł. 13 kwietnia 1994 roku "Orzech" pilnuje mercedesów na leśnej drodze we wschodnich Niemczech. Wchodzi do jednego. Zasypia. Obok przechodzi leśniczy. Po pół roku wolności "Orzech" trafia do niemieckiego więzienia.

18 tysięcy marek za 18 miesięcy

Kiedy do Niemiec przychodzą jego papiery z Polski, z aresztu w Neubrandenburgu przenoszą go do berlińskiego więzienia - twierdzy na Moabicie.

Nad drzwiami jego celi pojawiają się kolorowe kropki - kod używany w niemieckim więziennictwie - szczególnie niebezpieczny. Członek struktur mafijnych. Może wywołać bunt.

- Tam w Niemczech w ogóle nie grypsują - wspomina "Orzech". - Bo grypsera jest tylko u nas i w Rosji. Na Zachodzie nie było warunków do jej powstania. Ich klawisze są przeczuleni na punkcie praw więźnia czy tolerancji. Np. na berlińskim spacerniaku widziałem męskie parki trzymające się za ręce. U nas to nie do pomyślenia!

W listopadzie 1995 roku sąd uniewinnia go, bo nie ma dowodów, że miał coś wspólnego z kradzieżą mercedesów. Za 18 miesięcy w areszcie dostaje odszkodowanie - 18 tysięcy marek.

Osiem miesięcy za groźby

Wraca w rodzinne strony. Bawi się trzy miesiące. W lutym 1996 roku sąd czyta wywiad środowiskowy: "Na zwolnieniu warunkowym utrzymuje kontakty z elementem przestępczym" ("A z kim mam utrzymywać kontakty? Z elitą kulturalną? Przecież ja znam tylko element"). Na trzy i pół roku wraca za kraty. W trakcie dodają mu jeszcze osiem miesięcy za groźby wobec klawisza.

24 lata i 10 miesięcy grypsery

Świat za murem też się zmienia. Dociera to do niego, kiedy w szczecińskim areszcie, po raz pierwszy w Polsce, do grypsery dopuszczają Murzyna siedzącego za przemyt narkotyków. - W kryminałach pojawili się ludzie z kolorowymi włosami, kolczykami w uszach - mówi. - I tak zwani gangsterzy. Myślą o tym, jaki sprzęt mieć pod celą, jak skombinować komórkę czy narkotyki. Nie myślą o zasadach. Grypsera jest w odwrocie.

Major Ryszard Włodyka, funkcjonariusz służby więziennej z ZK Czarne: - Przyjeżdża konwój nowych. W aktach mamy napisane, kto z nich jest w grupie nieformalnej, czyli w grypserze. Z roku na rok ten procent maleje. Dziś to mniej więcej 20 proc. Teraz o pozycji w więzieniu decyduje pozycja na wolności. Skończył się czas "Orzecha".

Jednego dnia on, król grypsery, staje się pariasem. - Pewnego dnia klawisz w Goleniowie, gdzie byłem wyjątkowo podpadnięty, powiedział mi: "Orzech, ty jutro będziesz taki krótki". Następnego dnia gówniarz, z którym siedziałem pod celą 12 dni, pomówił mnie. Miałem go klepnąć w tyłek seksualnie czy coś . Nagłośniła to administracja. To poważny zarzut w moim środowisku. Wykorzystali to ludzie z grypsery, którym moja pozycja była zadrą w oku. I wzięli mnie do wora. Do dziś nie wiem, kto tego gówniarza namówił. Liczyłem, że spotkam się z ludźmi, wyjaśnię tę sprawę. Ale następnego dnia zbudzili mnie o 4.30 i wywieźli do Szczecina, później do Wołowa, do celi izolacyjnej. W ten sposób znalazłem się po drugiej stronie. Poza grypserą.

- Może więc państwowe sądy są sprawiedliwsze, jest adwokat, domniemanie niewinności. W grypserze jest sąd kapturowy.

- Grypsowałem 24 lata i 10 miesięcy. To była moja religia, moje życie. Miałbym pluć na sztandar?

- Chciałby pan powrócić do "ludzi"?

- To, co ja bym chciał, nie ma już znaczenia. Zawsze byłem wśród tych, którzy twierdzili, że dla wykluczonych z szeregów nie ma powrotu. Taka zasada. A więc nie ma dla mnie powrotu.

Trzy i pół roku za narkotyki

W kwietniu 2000 roku, czwarty raz w życiu, otwierają się przed nim więzienne bramy. - Kiedy wypuszczają mnie na wolność, zawsze czuję się jak człowiek, który tonął i nagle został wyciągnięty z wody - tłumaczy. - Widzę dziewczyny, samochody, pieniądze i głupieję. Myślę, że tym razem mnie nie złapią. A jak złapią, to się nie przyznam. W celi nasłuchałem się, że narkotyki to łatwy szmal. No więc dzwonię w pewne miejsce i słyszę: "Jak dla ciebie mamy amfę po 10 zł za gram". Sprzedaję ją w innym miejscu za 20 zł.

Łapią go z białym proszkiem i marihuaną (na wolności jest siedem miesięcy).

Wyrok: trzy i pół roku.

Sześć i pół roku za narkotyki

Kiedy resortem sprawiedliwości rządzi Lech Kaczyński, więzienia znów są przepełnione. W niektórych kryminałach trzeba stawiać trzecie piętro łóżek. Pół metra od sufitu. Zaduch i smród. Więźniowie nazywają je "kuszetką Kaczora". Na kuszetce zawsze ląduje nowy. Taka zasada.

"Orzech": - Społeczeństwo kibicuje braniu za mordę, bo się boi przestępczości. A kogo ja widzę za kratami? Masowo siedzą alimenciarze i ludzie, których nie stać na spłatę grzywny. To obywatele tego kraju, których spotykacie w sklepie, na plaży i w kościele. A nie groźni bandyci, którymi straszą was ministrowie.

"Orzech" pisze podanie o warunkowe zwolnienie: "Możecie mnie już puścić. Na moją resocjalizację szkoda pieniędzy. Nie ma już czego naprawiać, a zepsuć się bardziej nie jestem w stanie". Odpowiedź, rzecz jasna, odmowna.

Kiedy wychodzi na wolność, wraca do rodzinnego domu. Rekord: na 13 miesięcy. Siostrzeniec z kolegami regularnie urywa się do niego na wagary. Niektórzy koledzy lubią narkotyki. "Orzech" właśnie się zaopatrzył, znów liczy na łatwy szmal. Jest 17 marca 2005 roku. Imieniny Zbigniewa. Niespodziewani goście: kryminalni. Znajdują trawkę i amfetaminę. Zarzut: posiadanie plus użyczanie narkotyków nieletnim. W warunkach recydywy. Dają mu sześć i pół roku.

35 mln za spalone więzienie

Po ostatnim wyroku trzymają go w Koszalinie. Przez kraty widzi życie, samochody, dziewczyny. Źle to znosi. Więc rozwala krzesłem drzwi na oddziale szpitalnym. Przenoszą go do Czarnego. Tutaj przez okno widać tylko mur.

Pewnego dnia, w 2007 roku, przynoszą mu list zaczynający się: "Wzywa się pana do dobrowolnej spłaty kwoty trzydziestu pięciu milionów siedmiuset pięćdziesięciu trzech tysięcy dwustu dziewięćdziesięciu ośmiu złotych i dwudziestu siedmiu groszy". To rachunek za spalone więzienie w Nowogardzie. Dokładnie w 10. rocznicę buntów, 8 grudnia 1999 roku, polskie więziennictwo wysłało przeciwko Zbigniewowi O. cywilny pozew. Bo sprawa karna i siedmioletni wyrok nie ma nic do rzeczy. Według prawa poszkodowany może domagać się wyrównania straty. Sprawa toczyła się wiele lat, wyrok jest już prawomocny. Kierował buntem, musi płacić. Dziennie przybywa mu 8,5 tys. zł odsetek. Nawet nie liczy, ile jest winien. Wie jedno: jakby znalazł pracę, to wejdą mu na pensję. Jak coś sobie kupi, komornik mu zabierze. Jak wyjdzie na wolkę, znajdzie się w matni.

- Nie będę kłamał, że moje życie to pasmo nieszczęśliwych przypadków - mówi, odpalając kolejnego papierosa. - Bo gdybym powiedział sobie: "Zbyszek - nie kradnij, popraw się", tobym uratował życie. Ale sobie tego nie powiedziałem.

Trzymają go w pawilonie "A". Z kapusiami i zboczeńcami. Wstaje o szóstej. Śniadanie. Do dziesiątej słucha muzyki. Godzinny spacer. Po nim szybko zleci, bo zaraz obiad. Później chodzi od ściany do ściany. Sześć kroków. Myśli o wolności, od której dzielą go już tylko 22 miesiące. Na pewno nie będzie zbierał papierków na plaży za 600 zł, jak jego kolega Henio. Kolacja. Gaszą światło. Czasami wraca sen: Kradnie syrenkę. Wszystko wygląda jak wtedy w 1972. Chce z niej wyjść. Szarpie za klamkę. Ale drzwi nie chcą się otworzyć.

Komentarze (8)

...
Napisane przez marcinmajster, grudzień 15, 2009

Nie wiem jak inni ale wydaje się, że "orzech" sam sobie zgotował taki los. Kilkanaście lat spędzonych w zakładach karnych powoduje, że ten człowiek nie potrafi już cieszyć się wolnością. Mimo wszystko życzę mu, powodzenia. Może się odnajdzie w społeczeństwie, choć nie ukrywam, będzie to bardzo trudny (i długi) proces...

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez justysia, grudzień 15, 2009

Duzo osób pisze, że jesy im szkoda człowieka... Moje zdanie jest odmienne( jak to się często zdarza) Moim zdaniem powinien pozostać w więzieniu! Wyjście na wolność wiązać się będzie z popełnieniem kolejnego przestępstwa, o czym sam wspomina... Skoro zajmą pensję, komornik zabierze, to chyba najlepszym sposobem jest zostać za murami... To w sumie Jego świat... Owszem każdy ma prawo do pokazania zmiany ale jak już nie raz było wspominane- osadzony nie jest poddawany resocjalizacji, to On sam musi chcieć się resocjalizować... Ten pan nie chce... Poza tym czy powrót będzie taki łatwy? Nie sądzę... Świat Jego dawnej wolności jest inny niż dzisiejszy...

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez Barbie, grudzień 15, 2009

Mi jest go mimo wszystko szkoda, bo on dopiero teraz zaczyna rozumieć, że robił źle. Zakończenie art właśnie o tym mówi. On żałuje, żałuje że w taki sposób skończył... Tylko szkoda, że tak późno o tym pomyśłał...
Ale już kiedys Mirek o czymś takim wspominał... Że człowiek całe życie siedzi w więzieniu i nagle budzi się po pięćdziesiątce i sobie myśli "Boże nie mam nikogo i całe życie zmarnowałem..."
Dla niego nie ma już nadziei, przy takim zadłużeniu nawet gdyby wyszedł na wolność i żył uczciwie, to i tak w końcu go zamkną... długi go zjedzą...

• 
• +1
• 
• 

...
Napisane przez izuniaem, grudzień 15, 2009

a mi jest smutno jak to przeczytałam i prawdę mówiąc myślę że wróci do zk, to jest jego dom jego życie choć nie znaczy już tam za murem tyle co kiedyś.

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez nemi99, grudzień 15, 2009

nie jest pózno w jego przypadku na przebudzenie sie z więziennej rutyny pytanie czy on naprawdę tego chce.

Ja uwazam ze ma świadomosc tego co zrobił wyczuwam też zawiedzenie ze przy któryms powrocie z króla stał się szaraym człowieczkiem i to dopiero dało mu do myslenia bo gdy by nie sytuacja upadku to dalej by zył w swiadomości ze jest kimś a tak to przy najmniej sie obudził ze to on zatrzymał sie w miejscu a nie czas i ludzie....

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez Barbie, grudzień 15, 2009

Nemi a moim zdaniem jest za późno... nie wyobrażam sobie jak można spłacić 35 mln zł kiedy jeszcze procent codziennie po kilka tys rośnie... Jeśli nawet nie popełni nowego przestępstwa to i tak go zamkną za to zadłużenie...

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez nemi99, grudzień 17, 2009

Barbie co do długu to się zgodzę mi bardziej chodziło o fakt obudzenia się...

• 
• +0
• 
• 

...
Napisane przez gnita, grudzień 23, 2009

Proza zycia tragiczna ale jednak proza...Wyroki z wolki kadzienniaki grypsera-moja religia ,walka za murem w słusznej sprawie kolejna pajda...Pozornie to jeszcze nie finał 22 miechy i wolka tylko co dalej co z tego że by chciał.Kiedy i po tej i tamtej stronie to już zupełnie inny świat...Tym razem na przegraną skarze samo życie a nie wyrok w imieniu RP.Smutne i tragiczne do bólu.Co z tego że poniekąd sam sobie zgotował taki los-napewno przgrane zycie nie boli wówczas mniej ,a może właśnie jeszcze bardziej z taką świadomościa

• 
• +0
• 
•